Η δική σας εκδήλωση
  • στην πόλη
  • εκθέσεις
11 05 2017 Έως 16/9/2017

THREAD

Ομαδική έκθεση / Kalfayan Galleries, Athens

Το νήμα έχει την ιδιότητα να συνδέει και να συγκρατεί άλλα αντικείμενα -βρίσκεται συνήθως «κάπου ανάμεσα» ως συνδετική ύλη και φαντάζει δύσκολο να σταθεί αυθύπαρκτο. Είναι μια κυριολεκτική όσο και μεταφορική γέφυρα, η οποία ταυτόχρονα μπορεί να ορίζει, να ενοποιεί, αλλά και να διαχωρίζει. Είτε ως μεμονωμένη έννοια και αντικείμενο διαχείρισης της πλέξης είτε ως μια μεταφορική/αλληγορική αναφορά στη ζωή ή στην ψυχανάλυση (π.χ.το νήμα της ζωής, ή ο μύθος του Μίτου της Αριάδνης) αποτελεί έναν όρο που διαχρονικά απαντάται σε αναρίθμητες καταστάσεις του βίου, χωρίς εντέλει να αφορά αποκλειστικά στην υφαντική, στο πλέξιμο, στο κέντημα. Τα μαθηματικά βρίσκουν νόημα μέσα από νήματα, οι άνθρωποι αναζητούν στη ζωή τους την «άκρη του νήματος», ακόμη και ο προγραμματισμός των Η/Υ και η ηλεκτρονική αλληλογραφία βασίζονται ή σχηματίζουν threads. Λαμβάνοντας δε, υπόψη ότι το νήμα αποτελεί το προϊόν βιομηχανικής παραγωγής που στήριξε δραστικότατα και πολλαπλά την ελληνική (και όχι μόνο) οικονομία στη διάρκεια του 20ού αιώνα, αντιλαμβάνεται κανείς πως πρόκειται για ένα υλικό με ρόλο ιστορικό, φορέα μνήμης αναρίθμητων πολιτισμικών και κοινωνικών εκφάνσεων.

Με βάση σκέψεις όπως οι παραπάνω επιχειρείται η ψηλάφηση αυτής της έννοιας στην συγκεκριμένη έκθεση, που στόχο έχει να προσεγγίσει μια ποικιλία εκδοχών διαχείρισης του νήματος, μέσα από διαφορετικές εικαστικές ή εφαρμοσμένες πτυχές και εννοιακές αναγνώσεις του. Παρουσιάζονται υφαντά της ελληνικής παράδοσης του 19ου αιώνα από ανώνυμους τεχνίτες, αλλά και μοντερνιστικές προσεγγίσεις της υφαντικής (υφαντοίιστορημένοι τάπητες, δηλαδή ταπισερί) από Έλληνες καλλιτέχνες της γενιάς του ’60 – ’70 (Νίκη Καναγκίνη, Ιωάννης Φαϊτάκης, Άλεξ Μυλωνά) που επιχείρησαν να μεταφέρουν τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό της ζωγραφικής στην διακοσμητική επιφάνεια των ταπισερί˙προπαρασκευαστικά σχέδια πλεγμάτων, που βασίζονται σε μαθηματικές ακολουθίες και αποτελούν το υλικό καλλιτεχνικής έρευνας πολλών δεκαετιών (Ναυσικά Πάστρα)˙ πλέξεις παράδοξων ανόργανων ή οργανικών υλικών (που έχουν μετατραπεί σε μη χρηστικά χαλιά (Έφη Σπύρου, Vartan Avakian)˙ ιστορίες των σύγχρονων ΜΜΕ που μας καλούν να συνδέσουμε εμείς το νήμα των γεγονότων (Ηλίας Μαμαλιόγκας, Βασίλης Μπαλάσκας)˙επιφάνειες που τις διαπερνούν αλληγορικά νήματα αφηγήσεων (Παπακωνσταντίνου)˙παράδοξα μαγικά χαλιά ιστορικής μνήμης (Sivlina Der-Meguerditchian)˙ χειρονομίες που ορίζουν άλλοτε την παρουσία και άλλοτε την απουσία ν(ο)ήματος στον χώρο (Μαρία Λοϊζίδου,Μαρία Τσάγκαρη)˙ ακόμη και εκ νέου fashion design διαχείριση παραδοσιακών τεχνοτροπιών (Retrovi).

Καλλιτέχνες και έργα

Η Νίκη Καναγκίνη είχε ασχοληθεί με την παραγωγή ταπισερί, την μοντερνιστική τους προσέγγιση και την Bauhaus ερευνητική μεθοδολογία, ήδη από την δεκαετία του ’60. Είναι μια περίπτωση καλλιτέχνιδας που είχε στραφεί συνειδητά στις εφαρμοσμένες τέχνες και στην -με κάθε μέσο- διαχείριση νημάτων, υφών, υλικών και μέσων είτε υφαντική είτε και σχεδιαστική ήδη από τις σπουδές της. Στην έκθεση αυτή παρουσιάζονται 3 έργα της από την δεκαετία του ’60 και ‘70 (ταπισερί, σχέδιο, κατασκευή), που ανταποκρίνονται ακριβώς σε αυτές τις μοντερνιστικές της αναζητήσεις.

Η ταπισερί «Δύο νέοι, 23 έως 24 ετών» (1978) του ζωγράφου Iωάννη Φαϊτάκη, βασισμένη στο ομώνυμο ποίημα του Κ.Π. Καβάφη, παρουσιάζεται ως ένα ελάχιστο δείγμα του συνόλου της δουλειάς του. Ο Φαϊτάκης υπήρξε ο κυριότερος εκπρόσωπος της τέχνης της ταπισερί στην Ελλάδα μεταπολεμικά. Μεταχειρίστηκε το μέσον αυτό ως ισότιμο της ζωγραφικής και εργάστηκε ακούραστα επί δεκαετίες προκειμένου να προαχθεί η εκμάθηση και οι τεχνικές του. Μετέφερε σε ταπισερί ζωγραφικά έργα (όχι μόνον δικά του, αλλά και γνωστών Ελλήνων ζωγράφων και δασκάλων του, όπως του Τσαρούχη, του Μόραλη, τουΧατζηκυριάκου-Γκίκα κ.ά.) και έχαιρε σημαντικής εκτίμησης για την επιλογή του αυτή (πρβ.λεγόμενα του Τσαρούχη: «Λίγο καιρό μετά με φώναξε να δω τι φτιάχνει, βρέθηκα μπροστά σ’ένα θαύμα. Είδα έναν τεχνίτη έμπειρο που μέσα σ’ ένα μήνα ή και λιγώτερο είχε πραγματοποιήσει τεχνικώς τόσα, όσα πολύ λίγοι πραγματοποιούν σε μια ολόκληρη ζωή. Χαρακτήρισα την απίστευτη ευκολία του ως φαινόμενο και έτσι τον χαρακτήρισαν και στη Σχολή της Aubusson όπου πήγε σε λίγο καιρό να τελειοποιηθή με τη φροντίδα της ΒασιλικήςΠρόνοιας»).

Η "Tapiserie” (1993) της Άλεξ Μυλωνά είναι μια ακόμη εκδοχή έργου της σημαίνουσαςκαλλιτέχνιδας που ανταποκρίνεται στις απολύτως στέρεες φόρμες και στις αρχαΐζουσεςαναφορές που διαχειριζόταν η γλύπτρια. Μέσα από το δικό της, ιδιότυπα μοντερνιστικό,ύφος, όσο και στην σταθερή της επιλογή να ανταποκρίνεται στις προκλήσεις κάθεδιαθέσιμου υλικού, δύσκαμπτου ή εύπλαστου.vi

Τα προπαρασκευαστικά σχέδια (1968-1972) της Ναυσικάς Πάστρα για τη γνωστήσειρά έργων της «Αναλογικά», αποτελούν μια μικρή μνεία στους ακούραστους, επί δεκαετίες,πειραματισμούς της. Είναι μια σειρά έργων-δοκιμίων για χωροδυναμικές γραμμές, άξονεςκαι φόρμες, που απέκτησαν ποικίλες εφαρμογές και είχαν ανοιχτεί στις τρεις διαστάσεις, μετις χαρακτηριστικές εγκαταστάσεις και τα γλυπτά της καλλιτέχνιδας. Το μεγαλύτερο μέροςτου έργου τής Πάστρα, ήταν αφοσιωμένο στη μοντερνιστική διερεύνηση πλεγμάτων καιστην εφαρμογή των μαθηματικών αρχών στον χώρο, με σαφείς ρίζες στην ΡωσικήΠρωτοπορία και στο Bauhaus.

Η Έφη Σπύρου υφαίνει, διαχειρίζεται και εμ-πλέκει παράδοξα υλικά, όπως ιμάντεςπρόσδεσης υψηλής αντοχής, κορεσμένες λάμπες φθορισμού ή σε άλλες περιπτώσειςκορδέλες, λάτεξ ή μέταλλο. Το μη χρηστικό υφαντό που παρουσιάζει (“Chess Board”, 2017),είναι ένα πλέγμα ανόργανης προέλευσης, βασισμένο σε παλιά σχέδια κεντήματος, αλλά καιστην εικονογραφία των ψυχοδιαγνωστικών τεστ κηλίδων μελάνης Rorschach (βάσει τωνοποίων ο θεατής/ασθενής καλείται να περιγράψει, με τον τρόπο του, μια σειρά συμμετρικώνσχηματισμών που αντικρίζει. Η προσέγγιση της Σπύρου αποτελεί μια ένδειξη ότι η διαδικασίατης πλέξης μπορεί να εκπληρώνεται μέσα από κάθε δρόμο, υλικό και επιλογή.

Το έργο του Vartan Avakian (“Study for a Self-Portrait”, 2015) είναι μια οργανικήαλληγορία του νήματος. Πρόκειται για ένα μικρό υφαντό, φτιαγμένο από νήματα που έφτιαξεο καλλιτέχνης συλλέγοντας –σχεδόν καθημερινά και επί δύο χρόνια– τα υπολείμματα απότρίχες, δέρμα, ύφασμα ή άλλες σωματικές εκκρίσεις που συσσωρεύονταν στον αφαλό του.Έστησε στην ουσία μια ημερολογιακή αυτοπροσωπογραφία, βασισμένη στις πλέονπροσωπικές του γενετικές πληροφορίες: στο ίδιο του το DNA.

Ο Ηλίας Μαμαλιόγκας κεντάει το «Προσχέδιο σημαίας» (2017), η οποία αναφέρεται σεμία άλλη: στην ομόσπονδη σημαία τoυ αμερικανικού Νότου, ένα μετέπειτα σύμβολορατσιστικού μίσους και διχασμού στις Η.Π.Α. και την ιστορία τους. Χωρίς ποτέ να τηνβλέπουμε, παρά μόνον ως μια αναφορά στο CNN, λαμβάνουμε την στιγμιαία ενημέρωση ότι η–ινδικής καταγωγής– κυβερνήτης της πολιτείας καταθέτει νομοσχέδιο για να καθαιρέσει τηνσημαία αυτή από το καπιτώλιο (κάτι που συνέβη το 2015), ως μια συμβολική αντιρατσιστικήχειρονομία. Με όσα ταυτόχρονα φαίνεται να συμβαίνουν και παρατίθενται στο νήμαενημέρωσης των τηλεοπτικών ειδήσεων (πρβ. η είδηση που διατρέχει με «ψιλά γράμματα»και αφορά στον Jeb Bush), ο Μαμαλιόγκας μετατρέπει την πληροφορία που διακρίνεται στηνπαγωμένη οθόνη σε ένα λάβαρο-σχόλιο: για τα πολιτικά γεγονότα, αλλά και για τιςαντιφάσεις που πάντα τα συνοδεύουν.

Ο Βασίλης Μπαλάσκας στο “Anarchy Near the UK” (2016) και με σαφείςπαραλληλισμούς με στο γνωστό σύνθημα των Sex Pistols “Anarchy in the UK”, στήνει έναιδιόμορφο χάρτινο «κεντήμα», αποκόβοντας τις ειδήσεις από το πρωτοσέλιδο τηςεφημερίδας Sun (φύλλο 25/02/2016)˙ ανέπαφο αφήνει μόνο τον τίτλο περί αναρχίας που, ενπροκειμένω, αναφέρεται στο Καλαί και στην αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης ως«απειλής για το Η.Β.». Παράλληλα, εκτίθεται μια σειρά αναμνηστικών αντικειμένων πουσχετίζονται με τις ιστορίες που έχουν αφαιρεθεί από το πρωτοσέλιδο της Sun· μέσω αυτώντων σουβενίρ, ο επισκέπτης της έκθεσης καλείται να «επανασυνδέσει» το νήμα τωνειδήσεων που λείπουν. Ο Μπαλάσκας, μετατρέποντας σε σημειολογικά μνημείαπληροφόρησης όλα αυτά τα αντικείμενα, επιχειρεί να καταδείξει τα common threads και τηνμετα-πραγματικότητα του σημερινού κόσμου, στον οποίο το θέαμα πλέον αντικαθιστά ταγεγονότα.

Τα έργα της Νίνας Παπακωνσταντίνου (“Man” και “Man II, Gabriel Metsu” 2014)αποτελούν πολλαπλά νήματα αναφορών τόσο στην ιστορία της τέχνης (πρβ. φλαμανδικήηθογραφία), όσο και στις δυνατότητες διαχείρισης εικονογραφίας, υλικών, υφών καιτεχνικών. Είναι εικόνες που παραπλανούν, αλλά ταυτόχρονα αποκαλύπτουν και νέες εκδοχέςδιαπερατότητας και πυκνότητας της φέρουσας επιφάνειας. Στην έκθεση αυτή παρουσιάζειδυο έργα της, από τη σειρά "Men writing letters" στην οποία η Παπακωνσταντίνου, με τη σειράτης, αναψηλαφεί την χειρονομία τους και συντάσσει μια εκ νέου δική της γραφή, επαρκώςδιαπεραστική.

H Silvina Der-Meguerditchian εργάζεται με το μακρο-ιστορικό παρελθόν, την μικρο-ιστορική καθημερινότητα και τις φορτίσεις που προκύπτουν κάπου εκεί ανάμεσα. Αφορμάταιαπό την πολλαπλή της ταυτότητα και τις οικογενειακές της ρίζες και υφαίνει χαλιά απόπαλαιές αναμνηστικές φωτογραφίες και μάλλινα νήματα, δίνοντας σχήμα και ύλη σε μιασυμβολική επανένωση των ανθρώπων που μετατοπίστηκαν στο βάθος της ιστορίας. Ηζεστασιά του νήματος και η πατίνα των φωτογραφιών στη σειρά έργων “Families” (2017) πουπαρουσιάζει, απαρτίζουν χαλιά στα οποία, με μια χαμηλόφωνη αφήγηση, αναρίθμητεςοικογενειακές ιστορίες μετανάστευσης και αποχωρισμού ξανασμίγουν.

Το νήμα λειτουργεί συνδετικά, κυρίως χάρη στην χειρονομία, στον τρόπομεταχείρισής του, πλέξης, ύφανσης ή μιας πρωτόλειας ραφής. Η Μαρία Λοϊζίδου, έχονταςμια μακροχρόνια, αναλυτική σχέση με τις αναρίθμητες υφές, εκδοχές και εφαρμογές τωννημάτων (κάθε τύπου και προέλευσης), μεταχειρίζεται με τρυφερότητα το ιστορικό καικοινωνιολογικό βάρος αυτού του τόσο ελαφρού υλικού. Είτε εάν πλέκει είτε εάν διαχωρίζεινήματα, πάντα συντάσσει προτάσεις πρόσληψης του υλικού αυτού με αναρίθμητους τρόπους.Στην έκθεση, λοιπόν, με το site specific έργο της “tresses/stresse” (2017), ο επισκέπτηςκαλείται να δει αυτό που δεν φαίνεται, δηλαδή την καλλιτεχνική χειρονομία και την πιο απλήδυναμική του πρωτογενούς υλικού –ως έχει.

Το έργο της Μαρίας Τσάγκαρη “What I was expecting had to happen” (2017) εστιάζεταιστις χειρονομίες: την καταφανή που απεικονίζεται στο έργο της αλλά και μία αφανή. Σε έναπρώτο επίπεδο, βλέπουμε τα χέρια του Σέρβου συγγραφέα Mesa Selimovic. Αφορμή, άλλωστε για το έργο της αποτελεί μια τηλεοπτική στιγμή από συνέντευξή του το 1968, ακριβώς όταν οσυγγραφέας ομολογεί ότι το ενοχικό του σύνδρομο και το βαρύτατο ψυχικό τραύμα που τουπροξένησε η πολιτική του ιδεολογία, μετά από 20 χρόνια έγιναν λέξεις –δηλαδή το βιβλίοπου τον έκανε διάσημο συγγραφέα. Ωστόσο, σε μια δεύτερη ανάγνωση, μια μικρήλεπτομέρεια στο περιεχόμενο του βιβλίου αυτού, η σκηνή-στιγμή κατά την οποία ομοναδικός του φίλος τού χαρίζει το βιβλίο ενός ποιητή (με δερματόδετο εξώφυλλο καικεντημένα τέσσερα πουλιά σε κάθε γωνία), αποτελεί την δεύτερη και αφανή χειρονομία,χάρη στην οποία ο συγγραφέας δηλώνει πως επανάκτησε την πίστη του στον άνθρωπο ακόμηκι αν κατόπιν φυλακίζεται, βασανίζεται και εντέλει συνθλίβεται από την ίδια του την πίστη.

Επιχειρώντας να διαχειριστεί την κυπριακή πολιτιστική κληρονομία μέσα από νέες εφαρμοσμένες εκδοχές της, η εταιρεία Retrovi («επαν-επινόηση» στα Esperanto)πειραματίζεται με παραδοσιακά σχέδια της Λευκαρίτικης δαντέλας και της Φυθκιώτικηςύφανσης. Στην έκθεση αυτή παρουσιάζονται fashion design αντικείμενα που παράγει η εταιρεία, δηλαδή μικρών διαστάσεων τσάντες, στις οποίες επιχειρείται μια ποπ και εμπορική προσέγγιση της κυπριακής πολιτιστικής κληρονομιάς μέσω του κόσμου της μόδας.

Αρετή Λεοπούλου, Ιστορικός τέχνης – Επιμελήτρια

Περισσότερες πληροφορίες: Kalfayan Galleries